Πώς οι άγιοι στη Λευκάδα έσωσαν το νησί από το "θανατικό" - από τη λαϊκή παράδοση του νησιού μας

Πηγή: el.wikipedia.org/
Τέτοιες ημέρες  και συγκεκριμένα την 1η Ιουνίου "επανακυκλοφορεί" συνήθως στο διαδίκτυο ένα άρθρο που αφορά στη μεγάλη επιδημία της πανώλης που αποδεκάτισε τη Λευκάδα το 1743-4 αφήνοντας πίσω της 1800 νεκρούς ( το ένα τρίτο του τότε πληθυσμού του νησιού).

Εισαγωγή

Με αφορμή αυτό, είχα συγκεντρώσει πριν λίγα χρόνια και είχα δημοσιεύσει εδώ, ένα μικρό αφιέρωμα με τις παραδόσεις του νησιού που αναφέρονται στο πώς οι αγίες και οι άγιοι των χωριών του νησιού μας, τα έσωσαν από το "θανατικό". Το επαναδημοσιεύω εμπλουτίζοντας την εισαγωγή του και το ιστορικό του πλαίσιο, προσθέτοντας επιπλέον στοιχεία.

Το "θανατικό" είχε τη μορφή της πανώλης (πανούκλα), της βλογιάς, της χολέρας, - τι φρικτά ονόματα αλήθεια -, αρρώστιες που μετατρέπονταν συνήθως σε πανδημίες και άφηναν πίσω τους χιλιάδες νεκρούς, αφανίζοντας ολόκληρα χωριά και πολιτείες. Αρρώστιες, που φάνταζαν σαν θεριά που κατάπιναν αχόρταγα ανήμπορους γέρους και παιδιά, αλλά και  νέους ανθρώπους, δυνατούς, γεμάτους ζωή. Θεριά που δεν έκαναν διακρίσεις σε πλούσιους ή φτωχούς, σε όμορφους ή άσχημους, σε νέους ή ηλικιωμένους. Αρρώστιες που τρέφονταν με τη ζωή σκορπώντας θάνατο. Τα ονόματα τους και μόνο αντηχούν τρομακτικά, σαν κακοί δράκοι, σα μάγισσες στριφνές και κακιασμένες, που πέταξαν από τη σφαίρα του παραμυθιού και προσγειώθηκαν στην πραγματικότητα σκορπώντας στο διάβα τους τον τρόμο.

Τότε ήταν που η λαϊκή φαντασία ξυπνούσε και έφτιαχνε ιστορίες σαν παραμύθια κι αυτή, μιας και δεν μπορούσε  αλλιώς ο άνθρωπος να αποδεχτεί και να διαχειριστεί τον πόνο, τη θλίψη και την καταστροφή. Ιστορίες που από στόμα σε στόμα περνούσαν από το ένα χωριό στο άλλο κι έδιναν δύναμη, κουράγιο κι ελπίδα  ότι η πίστη θα διώξει το κακό.  Ο ανήμπορος μπροστά στον θάνατο άνθρωπος, στρέφεται εκεί που πιστεύει, στον άγιο και την αγία του χωριού του και κάνει το σταυρό του ταπεινά περιμένοντας το θαύμα.

Φαινόμενο φυσικά παγκόσμιο καθώς ειδικά η πανώλη στη φαντασία των απλών ανθρώπων ήταν ο Μαύρος Θάνατος, ο Μαύρος Καβαλάρης, ο Μαύρος Γίγαντα.

Ιστορικό πλαίσιο

Οι επιδημίες που εκδηλώθηκαν στα Ιόνια Νησιά κατά τη διάρκεια των 17ου - 19ου αιώνων, αποδεκάτισαν τους πληθυσμούς τους, ερήμωσαν χωριά, έπληξαν την οικονομία και τη γεωργική παραγωγή. Παράλληλα όμως, έθεσαν και τις βάσεις για ένα υποτυπώδες αρχικά που εξελίχθηκε σημαντικά στη συνέχεια, υγειονομικό σύστημα που με βάση τα δεδομένα και τις γνώσεις της εποχής, και χωρίς να αποφεύγει τις παραλείιψεις και τα λάθη, έκανε τα μέγιστα.

Στην "Ιστορία της Νήσου Λευκάδος" του Π.Γ. Ροντογιάννη, οι πρώτες πληροφορίες που αναφέρονται σε ασθένειες που έπληξαν το νησί, αφορούν στην περίοδο της Τουρκοκρατίας (1479 - 1684) και συγκεκριμένα τα χρόνια μετά το 1600. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, όλο το ιστορικό για τις κατά καιρούς μειώσεις του πληθυσμού του νησιού, σχετίζεται με επιδρομές και φυσικές καταστροφές (σεισμοί).

Η πρώτη καταγεγραμμένη πηγή, που μας παρουσιάζει ο Ροντογιάννης, και αναφέρεται σε ασθένεια, χωρίς ωστόσο να διευκρινίζεται ποια, είναι του 1612 από τον ιερέα Νικόλαο Ζαμπέλιο σε ενθύμησή του για το σεισμό εκείνου του έτους:

"1612, μηνί Μαΐω, ημέρα ε΄, άρχισαν και εγίνοντο οι σεισμοί εις την Αγίαν Μαύρα, και έγιναν την πρώτην ημέραν, ώρα γ΄ της ημέρας, ήγουν της Πέμπτης, δύο σεισμοί, ώστε οπού, άνθρωπος δεν τους ενθυμείται, και πάλιν άρχισαν και εματαγίνοντο καθ΄  εκάστην ημέραν και νύκτα έως πενήντα, εξήντα ημέρας, και δεν έπαυσαν μήτε νύκτα, μήτε ημέραν, και εκόπει πολύς τόπος εις την Λευκάδα, και εγίνη ευφορία εις τους καρπούς του σίτου και των αμπελιών και εις τας ελαίας και εις όλην την ξυλοκαρπίαν, και θάνατος πολύς και ασθένειαι εις τους ανθρώπους και μικρά παιδιά".
Στη συνεχεια άλλη αναφορά γίνεται το 1623 στην έκθεση του Ενετού διοικητή Κέρκυρας στην Ενετική Σύγκλητο:

"1623 Μαρτίου 16 .... εις Πρέβεζαν, Λευκάδα, Γιάννενα, Άρτα και εις άλλα μέρη ακούονται κρούσματα θανατικού". 
Το 1644 η πανώλη, (ονοματίζεται η ασθένεια αυτή τη φορά), έπληξε για δυο χρόνια το νησί (αλλά και τα γειτονικά Ιόνια νησιά), προκαλώντας  το θάνατο σε παραπάνω από 2000 ανθρώπους:

"Αλλά των σεισμών και των πειρατών φοβερότερον δυστύχημα υπήρξεν η εν έτει 1644 επιδημία της πανώλους, διαρκέσασα δύο ολόκληρα έτη και δρέψασα δύο και πλέον χιλιάδας ανθρώπων".
Σε άλλη πηγή ο αριθμός των νεκρών, στα 1646, χρονιά που η ασθένεια έχει αρχίσει τη φθίνουσα πορεία της, ανεβαίνει στις 4000. (Κατερίνα Κωνσταντινίδου, Οι επιδημία της πανώλης στα Ιόνια Νησιά, 17ος - 18ος αι, Διδακτορική διατριβή, Αθήνα 2003, σελ. 61)

Λίγα χρόνια αργότερα, το 1673 ο εφιάλτης επιστρέφει αφήνοντας επίσης πίσω του πολλούς νεκρούς. ( Ο Ροντογιάννης είναι επιφυλακτικός με αυτή την πληροφορία, για την συγκεκριμένη χρονιά,  γιατί θεωρεί ότι στην αρχική του πηγή υπάρχει σύγχυση με τις πληροφορίες που αναφέρονται μάλλον στον μεταγενέστερο λοιμό του 1743-4. Το 1673 ωστόσο υπήρξε μεγάλη επιδημία της πανώλης στην Κέρκυρα (Κατερίνα Κωνσταντινίδου, Οι επιδημία της πανώλης στα Ιόνια Νησιά, 17ος - 18ος αι, Διδακτορική διατριβή, Αθήνα 2003, σελ. 73-77)

Στη συνέχεια για μικρό χρονικό διάστημα - Απρίλιος-Μάιος ή Ιούνιος του 1682 - αναφέρεται σε ενθύμηση του ιερέα Ζαμπελίου που βρίσκεται σε σχεδόν κατεστραμμένο χειρόγραφο μικρόσχημου βιβλίου στη Συλλογή της Μεταβυζαντινής Τέχνης στη Δημόσια Βιβλιοθήκη της Λευκάδας, περιστατικά της ασθένειας:

"Και εις τους 1682 εν μήνι απρίλιω ... / οι πανούκλα εφανερώθη εις του ... την θυγατέρα / έπειτα και εις .../άλλους και ερχόμενος ο Ιούνιος εγώ και ο υιός μου ο/Ιωάννης. Το νησί οπού ήμεστεν φευγάτι, δι΄ αυτό"
To 1732 αναφέρεται σε μια ενθύμηση στο ληξιαρχικό βιβλίο θανάτων του Αγίου Νικολάου της πόλης της Λευκάδας, ότι παρουσιάστηκε από το μήνα Απρίλιο "βλογιά", χωρίς περισσότερες λεπτομέρειες:

"έπεσε βλογιά στν Λευκάδα από Απρίλη 1732
Το 1743 εμφανίστηκε η μεγάλης διάρκειας και φθοράς επιδημία πανώλης, γνωστή ως "πανούκλα του Αγίου Χαραλάμπους", για την οποία αναφέρονται όλα τα στοιχεία παρακάτω, αμέσως μετά τον καταστροφικό σεισμό του Φεβρουαρίου του ίδιου έτους.

Το 1772, στο Μεγανήσι, δύο νεαρές γυναίκες, μαζί με δύο ναύτες του ρωσικού στόλου, αποβιβάστηκαν εκεί, λαθραία. Λίγες μέρες αργότερα, πέντε άτομα ασθένησαν ξαφνικά. Ανάμεσα τους συμπεριλαμβάνονταν και οι τέσσερις άρτι αφιχθέντες από την οθωμανική ακτή. Του περιστατικού έλαβαν, άμεσα, γνώση οι επικεφαλής του υγειονομείου της Αμαξικής όπως και ο βενετός διοικητής της Αγίας Μαύρας, που έσπευσε να βρεθεί επιτόπου. Στο Μεγανήσι, κλήθηκε και ο Girolamo Schiadan, βετεράνος, πλέον, γιατρός από το λοιμό της Κεφαλονιάς. Εκείνος, καθησυχάζοντας τους υπευθύνους, απέκλεισε το ενδεχόμενο της πανώλης, επιμένοντας πως, στην πραγματικότητα, επρόκειτο για μια μορφή θανατηφόρου πλευρίτιδας. (Κατερίνα Κωνσταντινίδου, Οι επιδημία της πανώλης στα Ιόνια Νησιά, 17ος - 18ος αι, Διδακτορική διατριβή, Αθήνα 2003, σελ. 109-10).

Το 1837 αναφέρεται επιδημία ευλογιάς στη Λευκάδα (τη Κεφαλονιά και τη Ζάκυνθο). (Βάννα Πανδή Αγαθοκλή, Καραντίνες και Λοιμοκαθαρτήρια στα Ιόνια Νησιά, Ιατρικά Χρονικά Βορειοδυτικής Ελλάδας, Τόμος 8, Τεύχος 2, 2011, σελ.18).

Το 1850 αναφέρεται επιδημία χολέρας στην Κεφαλονιά, το 1855 στην Κέρκυρα και το 1856 στη Ζάκυνθο, αλλά δεν βρήκα πληροφορίες αν αυτές επηρέασαν και τη Λευκάδα. Γενικά, οι πληροφορίες που αφορούν στη Λευκάδα στο θέμα των επιδημιών, είνα περιορισμένες.

Το 1870 ή στις αρχές του 20ου αιώνα έχουμε εμφάνιση της ευλογιάς στο Μεγανήσι, περισσότερα στοιχεία για την οποία περιγράφουμε παρακάτω.

Στις αρχές του 20ου αιώνα, (1922) θα πρέπει να υπήρχαν κρούσματα ευλογιάς και στο νησί της Λευκάδας, μιας και σύμφνα με προφορική μαρτυρία, είχε μετατραπεί η μονή του Αγίου Γεωργίου στο Μαραντοχώρι, σε "Σπιναλόγγα", μεταφέροντας εκεί τους ασθενείς. Μάλιστα αυτό είχε σαν αποτέλσμα να καταστραφούν στη συνέχεια οι πολύτιμες τοιχογραφίες του ναού, καθώς στην προσπάθεια απολύμανσης του, ασβεστώθηκαν. (*)

Σε άρθρο με τίτλο: "Η συμβολή των Ελλήνων ιατρών στη διαμόρφωση της Δημόσιας Υγείας και της συλλογικής  υγειονομικής αφύπνισης στα Ιόνια Νησιά (17ος-19ος αιώνας), βλέπουμε ότι πέρα από τις μεγάλες επιδημίες των παραπάνω ασθενειών που επηρέασαν τα Ιόνια Νησιά και τη Λευκάδα, οι άνθρωποι της εποχής υπέφεραν και από άλλες, επίσης όμως για την εποχή σοβαρές και κάποτε θανατηφόρες ασθένειες.

Συγκεκριμένα για τη Λευκάδα, βλέπουμε στη λίστα ασθένειες όπως: ελονοσία (amphimerina paludoza), πνευμονία, πλευρίτιδες (malatia fisica). (4)



Μελετώντας τη λαογραφία των εκκλησιών, (από τις πολύ αγαπημένες μου ασχολίες, κατά τη διάρκεια της καταγραφής τους) εντόπισα στην βιβλιογραφία πέρα από το την πρώτη περίπτωση, του Αγίου Βησσαρίωνος, τις παραδόσεις που ακολουθούν.

Πηγή: www.imli.gr

Ο Άγιος Βησσαρίων και η πανώλη

Ο άγιος που έσωσε το νησί της Λευκάδας αλλά και το Μεγανήσι, από την πανώλη, όχι με την κατά μέτωπο επίθεση του με την αρρώστια, ή με κάποιο τάμα που ζήτησε ή με το να τα προσέχει απλά σα φύλακας άγγελος όπως στις παραδόσεις που θα ακολουθήσουν, αλλά με τη λιτάνευση της θαυματουργής κάρας Του είναι ο Άγιος Βησσαρίων.

Την άνοιξη του 1743 ένα πλοίο που έφτασε στη Λευκάδα, από την Μεσσήνη της Σικελίας, μετέφερε μαζί με τα προϊόντα του και το βακτήριο της πανώλης ή πανούκλας που το κουβαλούσε μαζί του και το διέσπειρε στα λιμάνια που έδενε. Ο βάκιλος σύντομα απλώθηκε στο νησί προκαλώντας το θάνατο.

Πολλά ενθυμήματα της εποχής, μνημονεύουν και τον άνθρωπο που μετέδωσε την ασθένεια ως "το γιο του Ρογκότη", ένας Λευκάδίτης που είχε έρθει με το πλοίο αυτό από τη Μεσσήνη.

Ο Κ. Γ. Μαχαιράς στο "Η Λευκάς επί Ενετοκρατίας, 1684-1797", Αθήναι 1951, περιγράφει λεπτομερώς όλο το ιστορικό της επιδημίας (σελ.104-114).

"Το μιάσμα της πανώλους εκομίσθη εις την νήσον Λευκαδα κατά τον Ιούνιο του 1743 υπό τινος Ζάχου Λογκόττη, προερχόμενου εκ Μεσσήνης της Ιταλίας"
... και συνεχίζει περιγράφοντας τα συμπτώματα:

" ...ήσαν φοβερά. Το πρόσωπον, απόβαλλον την φυσικήν αυτού χροιάν, απέκτα εντός ολίγου την του πτώματος. Η ίρις των οφθαλμών διεστέλλετο, τα χείλη συνενούντο, η γλώσσα εξηραίνετο. Ταύτα συνωδεύοντο υπό δίψης, ρίγους, παραληρήματος και μανίας, παρά τα τοσαύτα δε δεινά το σώμα, εκλειπούσσης πάσης του οργανισμού αντιδράσεως, κατέλειτο ως πτώμα. Οιδήματα εις τους βουβώνας, ή υπό τας μασχάλας. Την κοιλίαν και το στήθος εκάλυπτον άνθρακες, σημείον αλάνθαστο σωτηρίας, αν ζωηροί και οδυνηροί θανάτου δε, αν ωχροί και ανώδυνοι. Ουδεμία διάκρισις ηλικίας, φύλου, κοινωνικής τάξεως. Γενικός ο κίνδυνος και το τρόμος. Εν τρεις, ή πέντε ημέραις, οι προσβαλλόμενοι απέθνησκον, ευτυχείς δε όσοι εν ολίγαις ώραις απηλλάσσοντο των δεινών των".

Η τότε Ενετική διοίκηση  πήρε  όλα τα μέτρα που ίσχυαν εκείνη την εποχή απολυμαίνοντας ενδύματα, έπιπλα και σκεύη. Η ειδική για αυτό υπηρεσία είχε εγκατασταθεί στις Άνω Αλυκές. Παραλληλα με τα απλά αυτά μέτρα, λειτουργούσε το λοιμοκαθαρτήριο, πραγματοποιούνταν υγειονομική ταφή νεκρών, δίνονταν συμβουλές για τη διατροφή και την συναναστροφή των ανθρώπων, επιβάλλονταν απαγορεύεσεις με σκληρές τιμωρίες κ.α.

Το φθινόπωρο του ίδιου έτους περιορίστηκε η επιδημία, ενώ τον Ιούνιο του 1744 το νησί ήταν πια “ελεύθερο” από τα δεσμά της θανατηφόρου νόσου, που είχε όμως πάρει μαζί της 1800 ψυχές, το ένα έκτο του (τότε) πληθυσμού του νησιού και είχε αφανίσει ολόκληρους οικισμούς όπως το Κατούνι στα Κολυβάτα. 1028 άτομα υπολογίζονται οι νεκροί μόνο στην πόλη της Αμαξικής.

Πηγή: golefkas.gr
Από την μεριά της η Εκκλησία δεν έμεινε άπραγη μπροστά στο θανατικό και κάλεσε τον ιερομόναχο Ματθαίο Δουσκιώτη να φέρει την θαυματουργή κάρα του Αγίου Βησσαρίωνος, Αρχιεπισκόπου Λαρίσης, που φυλάγονταν στη Μονή Δουσίκου στα Τρίκαλα. Ο μοναχός βρισκόταν σε μια διαρκή μετακίνηση σε όλο το δυτικό Ελλαδικό χώρο  που μαστίζονταν από την ασθένεια και έφτασε στο νησί στις 11 Αυγούστου του 1743. Η λιτάνευση της θαυματουργής Κάρας είχε το αναμενόμενο αποτέλεσμα.

Αμέσως μετά την εξάλειψη της πανώλης χτίστηκε στην συνοικία που ακόμα και σήμερα ονομάζεται Αγία Κάρα (λόγω της θαυματουργής κάρας) ένας μικρός ναός αφιερωμένος στον Άγιο ο οποίος τη φιλοξένησε για ένα μικρό χρονικό διάστημα. Ενώ καθιερώθηκε η 1η Ιουνίου ως ημέρα ευχαριστίας για την απαλλαγή από το κακό.(1)

Ο Αγίος Βησσαρίων και η ευλογιά στο Μεγανανήσι

Το 1870 η ευλογιά, εμφανίστηκε στο Μεγανήσι και μάλιστα το μοναδικό λένε κρούσμα της ήταν γόνος πλούσιας οικογένειας του νησιού που αμέσως απομονώθηκε με την οικογένεια του, σε καλύβα σε ερημική τοποθεσία. Την εποχή εκείνη καλόγεροι είχαν μεταφέρει για προσκύνημα την κάρα του Αγίου στη Λευκάδα και οι κάτοικοι του Μεγανησίου από το φόβο της διασποράς της ασθένειας ζήτησαν να γίνει λιτάνευση της στο νησί τους, όπως και έγινε, και ως εκ θαύματος όχι μόνο δεν μεταδόθηκε η αρρώστια αλλά εξαλείφθηκε πλήρως. Ο άγιος Βησσαρίων βοήθησε τους Μεγανησιώτες και σε άλλες περιπτώσεις όπως για παράδειγμα το θάνατο των τσακαλιών που έκαναν επιθέσεις στα κοπάδια τους, αλλά και στο θέμα της λειψυδρίας που αντιμετώπισε το νησί. Έτσι στο Βαθύ, χτίστηκε στις αρχές του 20ου αι ναός προς τιμή Του και καθιερώθηκε ως πολιούχος του νησιού. (2).


Σε άλλη πηγή συναντάμε την εμφάνιση της ευλογιάς, (που όμως μέσα σε παρένθεση αναφέρεται ως πανώλη, ενώ πρόκειται για δυο διαφορετικές ασθένειες), στις αρχές του 20ου αιώνα, στο Βαθύ. Και τότε, έκανα την λιτάνευση της αγίας Κάρας του αγίου και στη συνέχεια έχτισαν το ναό, όπως αναφέρεται παραπάνω.

Παραδόσεις από τη λαογραφία των εκκλησιών


Περνάμε τώρα στις παραδόσεις που δημιούργησε η πίστη του λαού και έφτασαν μέχρι σήμερα σε μας  μέσα από την αγάπη ανθρώπων που τα κατέγραψαν.


Άγιος Αθανάσιος  Κατωχωρίου
Κάποτε στο Κατοχώρι είχε πέσει μια φοβερή αρρώστια  και οι άνθρωποι επεθαίνανε. Κάποιος τότε ονειρεύτηκε τον Άγιο Αθανάσιο, που του είπε να του χτίσουν μια εκκλησιά όλοι οι χωριανοί μαζί και έτσι θα γλιτώσουν. Πράγματι την άλλη μέρα επέσανε με τα μούτρα, άλλος πέτρες, άλλος ασβέστη, άλλος άμμο, κι εχτίσανε  μέσα σε μια μέρα την εκκλησιά του Αγίου Αθανασίου στο Κατοχώρι.” (5)


(Ο Γιάννης Αθηνιώτης μας δίνει την επιπλέον πληροφορία ότι η ασθένεια αυτή ήταν το Κουκούδι αρρώστια ανεξήγητη θανατηφόρα” (6)  – δεν μπόρεσα να εντοπίσω για ποια ασθένεια πρόκειται, να βρω την επιστημονική της ονομασία, ωστόσο μιας και “κουκούδι” λέμε το εξάνθημα, υποθέτω ότι επρόκειτο για κάποια αρρώστια με εξανθήματα, ίσως να ταυτίζεται με την ευλογιά που ταλαιπώρησε το νησί σε διάφορες χρονικές περιόδους μέχρι και τις αρχές του 20ου αι που το παλιό μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου στο Μαραντοχώρι, μετατράπηκε σε “Σπινιαλόγκα” του νησιού(*).

Ο Άγιος Αθανάσιος βρίσκεται στο κοιμητήριο σε ύψωμα πάνω από το χωριό.

  
Αγία Αικατερίνη Χορτάτων



Στο Καλαμίτσι κάποτες έπεσε βλογιά. 
Νύχτα βαθειά πήγαιναν οι Καλαμιτσιώτισσες 
σε πηγές Χορτιώτικες τα ρούχα τους να πλύνουν.
Το μάθαν στο χωριό και τρόμαξαν.
Φύλακες βάνανε με την αράδα κάθε νύχτα
να φυλάνε τις πηγές μη λάχει και κολλήσουν.
Βαριοσουεμένος μια βραδιά, ο φύλακας αποκοιμήθηκε.
Τον ξύπνησε η Άγια Κατερίνη λέγοντας του:
Ήρταν και πάλι οι Καλαμιτσιώτισσες, χαμπέρι δεν τις πήρες.
Άειντε και πες τους στο χωριό φόβο κανένα να μην έχουν,
φυλάω εγώ ΄πο δω και πέρα το χωριό.
Και με τη χάρη της η ευλογιά δεν πέρσ΄ από τα Χορτάτα” (6)


Η Αγία Αικατερίνη βρίσκεται σε ύψωμα, ανατολικά του χωριού.


Αγία Παρασκευή Πλατυστόμων (α)
Το θάμα δε λείπει από το χωριό. Η πίστη ατόφιο το προσφέρει.
Έπεσε κάποτε στο χωριό βλογιά,
Προστάτισσα η Άγια τους Παρασκευή
πήγε και κάρφωσε σιδερόκαρφο σ΄ ένα κορμό ελιάς.
Με μιας εχάθη το φοβερό θανατικό” (6)


Αγία Παρασκευή Πλατυστόμων  (β)
…. μια φορά ερχότανε η χολέρα απέναντι στο δρόμο της Βαυκερής, και λέει: 
Παρασκευή να ΄ρτω;”
“Όχι”
“Παρασκευή να ΄ρτω;”
“Όχι”
Την τρίτη που …. “να ΄ρτω” τηνε κάρφωσε πιο κάτω …απ΄την εκκλησία ήταν μια ελιά και την κάρφωσε εκεί, και ξεράθηκε και η ελιά και λέανε ότι ήτανε θαυματουργή” (3)
 
Στο δεύτερο απόσπασμα ο πατέρας Ευάγγελος Θειακός διηγείται παλιές ιστορίες και παραδόσεις του χωριού.

Η Αγία Παρασκευή είναι ο ενοριακός ναός του χωριού και η πολιούχος του.


Άγιος Χαράλαμπος Βαυκερής
Και δω το θάμα το βρήκες ζωντανό στο στόμα.
Προστάτης του χωριού ο Άη Χαράλαμπος
προστάτεψε τη Βαυκερή απ΄ τη χολέρα.
Ήταν ξεσκέπαστη η εκκλησιά, νεοχτιζούμενη.
Την εσκεπάσανε οι Βαυκεριώτες με σεντόνια, 
Μπήκανε μέσα, παρακαλέστηκαν, 
Βοήθησε ο Άη Χαράλαμπος, σώθηκε το χωριό.
Ούτε σημάδι σήμερα της εκκλησιάς δε μένει.” (6)

(Σύμφωνα με πληροφορίες μου, δεν υπήρξε ποτέ εκκλησάκι του Αγίου Χαραλάμπους στη Βαυκερή. Ίσως να πρόκειται για κάποιο εικόνισμα, αν και κανείς δεν έχει υπ όψιν του κάποιο)


 Άγιος Χαράλαμπος Εγκλουβής
 
Με σεβασμό και δέος μιλάνε οι γέροντες,
ιστορώντας το θάμα τ΄ Άη Χαράλαμπου,
ως έχει φτάσει από προπάππου στόμα.
Νίκησε ο Άγιος  το τέρας της πανούκλας.
Στον Άγιο Χαράλαμπο, δείγμα ευγνωμοσύνης, 
οι πιστοί, σ΄ ένα μερόνυχτο, χτίσανε εκκλησία.
Στο ίδιο μέρος βρίσκονταν τ΄ απομεινάρια του ναού,
Με το φτωχό το κόνισμα προσκυνητάρι του Αγίου.” (4)


(Πρόκειται για την επιδημία πανώλης/πανούκλας, που ήδη αναφέραμε παραπάνω (Άγιος Βησσαρώνας) του 1743. Μάλιστα στο χωριό έχει μείνει η ονομασία “πανούκλα του Άη Χαραλάμπου” (7).

Σήμερα ο άγιος τιμάται στον τρισυπόστατο ναό μαζί με τη μνήμη των Αγίων Δημητρίου και Γεωργίου στο το κέντρο της Εγκλουβής και το εικονοστάσι του Αγίου βρίσκεται στη θέση που ήταν η Αγία τράπεζα του παλιού ναού.)

Αγία Τριάδα Αγίου Ηλία

" ... την Άγια Τριάδα που γλύτωσε το χωριό από την ευλογιά.
Στάθηκε, λέει, εκεί στο έμπα του χωριού,
λαμπροστόλιστη με στέμμα στο κεφάλι, άνοιξε διάπλατα τα χέρια,
κι έφραξε το δρόμο στη φοβερή αρρώστια.
Ως τη ρωτήσανε πνεύματα κακά γιατί δεν μπαίνει, απάντησε:
Πώς να περάσω, το δρόμο φράζει η μαυρομάτα.
Την κράζουμε μαυρομάτα, γιατί απ΄ έξω στην κόγχη της
έχει δυο τρύπες ανοιχτές, ίδια μαύρα μάτια.” (6)


Η Αγία Τριάδα είναι παρεκκλήσι του ενοριακού ναού του χωριού και βρίσκεται στο βόρειο μέρος του, στην έξοδο προς το δρόμο για Άγιο Δονάτο.



Πηγές:

  1. www.imli.gr
  2. www.meganisitimes.gr
  3. platistoma.gr
  4.  http://www.academy.edu.gr/files/02_10_pr_rg.pdf 
  5. Πανταζή Κοντομίχη “Λαογραφικά σύμμεικτα Λευκάδας” εκδ Γρηγόρη, Αθήνα 1995
  6. Γιάννης Αθηνιώτης “Οδοιπορικό Λευκάδας” Λευκάδα 1989
  7. Μιλτιάδης Κακλαμάνης “Εγκλουβή” εκδ. Γρηγόρη, Αθήνα 2005
  8. Π.Γ.Ροντογιάννης, Η Ιστορία της Νήσου Λευκάδος, τόμος Α΄, ΕΛΜ, Αθήνα 2006
  9. Κ.Γ.Μαχαιράς, Η Λευκάς επί Ενετοκρατίας, 1684-1797, Αθήναι 1951
  10. Βάννα Πανδή Αγαθοκλή, Καραντίνες και Λοιμοκαθαρτήρια στα Ιόνια Νησιά, Ιατρικά Χρονικά Βορειοδυτικής Ελλάδας, Τόμος 8, Τεύχος 2, 2011
  11. Κατερίνα Κωνσταντινίδου, Οι επιδημία της πανώλης στα Ιόνια Νησιά, 17ος - 18ος αι, Διδακτορική διατριβή, Αθήνα 2003

(*) lefkadapatridamou.blogspot.com

Χρυσούλα Σκλαβενίτη

Νηπιαγωγός με καταγωγή από τη Λευκάδα. Εδώ μέσα κάνω πράξη τα ελάττωμα μου: να φωτογραφίζω, να ερευνώ και να γράφω για το νησί μου, σ΄ ένα μείγμα ρομαντισμού και αυστηρού ρεαλισμού... γιατί πάντοτε ακροβατούσα ανάμεσα σ' αυτά τα δυο.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου